Vào ngày 6 tháng 10, tác giả người Zimbabwe Simbarashe Kundizeza được vinh danh tại Caine Prize – giải thưởng văn học danh giá dành cho tác giả châu Phi trị giá 10.000 bảng Anh – nhờ truyện ngắn The Blue Fighter. Chưa đầy một tuần sau, tạp chí The Atlantic đăng tải bài phân tích chỉ trích nhân vật người kể chuyện trong tác phẩm mang tính cách của một chatbot. Căn cứ đưa ra là phần mềm nhận diện văn bản tự động Pangram đã phân loại gần như toàn bộ câu chuyện là sản phẩm của trí tuệ nhân tạo tạo sinh (generative AI).
Kundizeza lập tức lên tiếng bác bỏ trên nền tảng X, khẳng định câu chuyện hoàn toàn do ông tự tay sáng tác mà không sử dụng bất kỳ công cụ AI hỗ trợ nào. Dẫu vậy, sự việc nhanh chóng biến giải Caine thành chiến tuyến mới nhất trong cuộc đối đầu giữa cộng đồng sáng tác và làn sóng kiểm duyệt văn bản tự động.
Làn sóng nghi kỵ lan rộng khắp ngành xuất bản
Các nghi án lạm dụng AI liên tiếp bùng nổ trong ngành văn học suốt năm qua. Tháng 3, nhà xuất bản Hachette quyết định hủy phát hành bản in tại Mỹ đối với tiểu thuyết Shy Girl của tác giả Mia Ballard sau khi tờ The New York Times chỉ ra các dấu hiệu can thiệp của AI. Đến tháng 5, nhà văn Jamir Nazir đến từ Trinidad cũng đối mặt với cáo buộc tương tự sau khi đoạt giải Commonwealth Short Story Prize với tác phẩm The Serpent in the Grove.
Mức độ nghiêm trọng của các cuộc thanh trừng phong cách viết ngày một tăng. Tháng 7, tác giả mới Jerry Falade bị các đại lý rút hợp đồng xuất bản trị giá 2 triệu USD vì nghi vấn dùng công cụ viết văn AI. Cùng tháng đó, các nhà nghiên cứu tại Đại học Stony Brook đưa ra phân tích cho rằng cuốn sách bán chạy Daggermouth của H.M. Wolfe chứa tới 60% nội dung do máy tính tạo ra. Đến tháng 9, tiểu thuyết của tác giả người Canada gốc Haiti Thélyson Orélien bị loại khỏi danh sách đề cử sơ bộ giải thưởng Goncourt danh giá vì không vượt qua bài kiểm tra của một phần mềm phát hiện AI.
Sự trỗi dậy của các công cụ thẩm định tự động
Sự bùng nổ của AI tạo sinh khiến việc tạo ra một khối lượng văn bản tương đương một cuốn tiểu thuyết trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Điều này đặt các hội đồng giám khảo, ban biên tập tạp chí và nhà xuất bản vào tình thế khó xử khi thẩm định tính nguyên bản của bản thảo. Đáp ứng nhu cầu này, hàng loạt giải pháp kiểm định đã ra đời, trong đó Pangram nổi lên như công cụ được trích dẫn nhiều nhất.
Max Spero, nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Pangram, từng làm kỹ sư máy học (machine learning engineer) tại Google và Nuro. Ông thừa nhận bản thân xuất thân thuần túy từ lĩnh vực kỹ thuật và không có kinh nghiệm sáng tác văn chương. Dù vậy, Spero định vị Pangram là lá chắn bảo vệ hệ sinh thái xuất bản trước làn sóng nộp bài ồ ạt từ các tác giả sử dụng AI nhằm trục lợi từ các tạp chí trả nhuận bút.
Nghịch lý về các dấu hiệu nhận diện văn phong AI
Cộng đồng mạng và một bộ phận giới chuyên môn thường tự đặt ra các quy chuẩn để nhận diện văn bản máy tính, ví dụ như lạm dụng dấu gạch ngang dài (em-dash), các cấu trúc so sánh đối lập dạng “không phải X mà là Y”, cách dùng danh sách bộ ba hay những từ ngữ mang tính ước lệ cao. Tuy nhiên, giới chuyên gia ngôn ngữ chỉ ra rằng các mô hình ngôn ngữ lớn (large language models) học chính những cấu trúc này từ kho dữ liệu văn bản đồ sộ của con người.
Nhà văn Patrick Nathan nhận định: “Rác văn học do AI tạo ra thực chất không khác biệt so với văn phong kém của con người, bởi AI được huấn luyện trên những tác phẩm viết dở. Lý do AI viết dở là vì đại đa số các văn bản có sẵn vốn dĩ đã như vậy”.
Sự phụ thuộc vào các chỉ số phần trăm từ các công cụ chưa được kiểm chứng độc lập như Pangram đang đẩy nhiều tác giả chân chính vào thế bất lợi. Khi những người đưa ra phán quyết văn học phần lớn lại là các kỹ sư công nghệ thay vì giới phê bình chuyên môn, ranh giới giữa bảo vệ sự liêm chính học thuật và việc bức hại phong cách cá nhân của người viết đang trở nên mong manh hơn bao giờ hết.
Nguồn: CNN
Liên hệ qua Zalo
