Bộ Tài chính vừa đưa ra một đề xuất mang tính bước ngoặt trong dự thảo sửa đổi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), đặt ra một câu hỏi thực tế cho hệ thống ngân hàng: Nếu một doanh nghiệp sở hữu mã nguồn phần mềm, bằng sáng chế hoặc tài sản số có giá trị, tại sao họ lại bị đối xử như không có tài sản đảm bảo? Theo số liệu thực tế, dù chiếm hơn 98% số lượng doanh nghiệp, các SME và hộ kinh doanh hiện chỉ tiếp cận được khoảng 19 – 20% tổng dư nợ tín dụng. Tính đến cuối tháng 4, dư nợ cho vay SME đạt gần 3,8 triệu tỷ đồng, nhưng rào cản lớn nhất vẫn nằm ở việc các tổ chức tín dụng ưu tiên bất động sản làm tài sản thế chấp. Trong khi đó, giá trị cốt lõi của các công ty công nghệ và startup lại nằm ở quyền sở hữu trí tuệ, dữ liệu khách hàng và các danh mục kỹ thuật số. Đề xuất mới này cho phép SME sử dụng tiền mã hóa, tài sản ảo và các quyền tài sản hình thành trong tương lai để vay vốn, mở ra kênh huy động vốn mới thay vì phải phụ thuộc vào việc cầm cố đất đai hay nhà xưởng.
Thách thức về định giá và lộ trình pháp lý cho tài sản vô hình
Việc đưa tài sản số vào luật là một bước đi táo bạo, nhưng đưa chúng vào thực tế hoạt động của ngân hàng lại là một bài toán phức tạp về định giá và quản trị rủi ro. Với tiền mã hóa, sự biến động giá mạnh mẽ đòi hỏi các ngân hàng phải thiết lập các tiêu chuẩn về tỷ lệ cho vay trên giá trị (LTV) nghiêm ngặt, quy trình lưu ký an toàn và cơ chế thanh lý khi giá chạm ngưỡng rủi ro. Đối với quyền sở hữu trí tuệ, thách thức nằm ở việc xác định giá trị thương mại thực tế khi bằng sáng chế hay phần mềm đó chưa tiếp cận rộng rãi thị trường. Tuy nhiên, xu hướng này là tất yếu khi Việt Nam đứng thứ tư toàn cầu về chỉ số chấp nhận tiền mã hóa năm 2025 theo báo cáo của Chainalysis, với giá trị giao dịch liên quan đạt hơn 220 tỷ USD trong giai đoạn từ tháng 7/2024 đến tháng 6/2025.
Thay vì chỉ nhìn vào tài sản vật chất, Bộ Tài chính khuyến khích các ngân hàng mở rộng đánh giá dựa trên kế hoạch kinh doanh, xếp hạng tín nhiệm và dòng tiền thực tế. Điều này giúp các doanh nghiệp phần mềm hoặc thương mại điện tử có thể vay vốn dựa trên hệ thống dữ liệu và uy tín thương hiệu thay vì máy móc thiết bị. Nếu lộ trình diễn ra đúng kế hoạch, dự thảo sẽ được trình Quốc hội vào tháng 10/2026 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2027. Đây là tín hiệu cho thấy Việt Nam đang nỗ lực đưa các loại tài sản mới vào khung khổ tài chính chính thống, tương tự mô hình của Singapore hay Thái Lan, nhằm tạo ra một hệ sinh thái tín dụng hiện đại phù hợp với nền kinh tế số.
Để hiện thực hóa chính sách này, các ngân hàng cần sớm được cung cấp các công cụ hỗ trợ như tiêu chuẩn định giá, quy tắc lưu ký và hệ thống chia sẻ dữ liệu tín dụng minh bạch. Doanh nghiệp cần chủ động chuẩn bị hồ sơ minh bạch về quyền sở hữu trí tuệ, chứng nhận sở hữu tài sản số và báo cáo dòng tiền để sẵn sàng thích ứng khi luật chính thức có hiệu lực. Khi các rào cản kỹ thuật được tháo gỡ, tài sản số sẽ trở thành nguồn lực tài chính thực thụ, giúp các startup công nghệ giải quyết bài toán thiếu vốn và thúc đẩy làn sóng tăng trưởng tiếp theo của kinh tế Việt Nam.
Liên hệ qua Zalo
