Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) vừa tiến hành bắt giữ Greg Lui (38 tuổi), Tổng giám đốc điều hành (CEO) của công ty Earthmade Computer, với cáo buộc cầm đầu đường dây sử dụng chứng từ giả mạo để vận chuyển trái phép các lô máy chủ (servers) chứa chip bán dẫn bị kiểm soát xuất khẩu (export controls) của Nvidia trị giá hơn 300 triệu USD sang Trung Quốc.
Theo bản cáo trạng từ Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI), Greg Lui đã cấu kết với các công ty giao nhận vận tải (freight-forwarding firms) tại khu vực Đông Nam Á như Malaysia và Singapore để chuyển hướng bất hợp pháp các lô hàng bộ xử lý đồ họa (GPU – Graphics Processing Unit) dòng A100 và H100 của Nvidia vào Trung Quốc. Dù không phải là những dòng vi xử lý mới nhất của Nvidia, các chip này vẫn có năng lực xử trị khối lượng dữ liệu khổng lồ và huấn luyện các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM – Large Language Models). Phía Mỹ lo ngại nguồn phần cứng này có thể tạo ra rủi ro an ninh quốc gia nghiêm trọng nếu Trung Quốc tích lũy đủ số lượng để thúc đẩy năng lực tính toán và củng cố quân sự.
Thủ đoạn gian lận hồ sơ và mạng lưới trung chuyển tinh vi
Dữ liệu thư điện tử và sao kê ngân hàng do cơ quan công tố thu thập cho thấy mạng lưới buôn lậu này bắt đầu hoạt động từ tháng 10/2023 và kéo dài liên tục đến tháng 8/2026. Một chứng cứ then chốt vào năm 2024 ghi nhận cuộc trao đổi về đơn đặt hàng 70 máy chủ gắn GPU bị hạn chế xuất khẩu, ngụy trang điểm đến danh nghĩa là Malaysia. Lui đã nộp đơn đặt mua 27 máy chủ từ một nhà sản xuất Mỹ với số tiền xấp xỉ 7.614.000 USD, nhưng một đồng phạm sau đó thông báo với quan chức chính phủ Malaysia rằng toàn bộ 27 máy chủ này đã được vận chuyển thẳng tới Trung Quốc.
Tương tự, một lô hàng gồm 92 máy chủ thuộc danh mục kiểm soát khác được chuyển từ Singapore qua Malaysia, đến Hong Kong, trước khi giao tận tay một doanh nghiệp đặt trụ sở tại Hàng Châu – địa phương được tờ The Wall Street Journal mô tả là trung tâm công nghệ hàng đầu của Trung Quốc.
Hồ sơ điều tra năm 2024 tiếp tục hé lộ mức độ tinh vi của đường dây này. Khi làm thủ tục xuất khẩu 100 máy chủ sang Malaysia – mỗi hệ thống tích hợp các GPU Nvidia H100 với tổng giá trị hơn 22 triệu USD – Greg Lui đã sử dụng hồ sơ giả mạo của một khách hàng khống có người đứng đầu tên là “Jackie Lui”. FBI xác định 3 năm trước đó, Lui đã mua lại giấy tờ tùy thân của một cá nhân có thật để phục vụ cho kế hoạch qua mặt giới chức quản lý.
Riêng trong năm 2024, công ty của Lui đã nhận hơn 176 triệu USD từ các hoạt động phi pháp này. Dữ liệu dòng tiền qua các tài khoản tại Bank of America và JP Morgan đã cung cấp bằng chứng rõ ràng về cách thức vận hành đường dây. Bị truy tố với 3 tội danh, Lui đối mặt với cáo buộc âm mưu vi phạm Đạo luật Cải cách Kiểm soát Xuất khẩu (Export Control Reform Act – ECRA) và Quy định Quản lý Xuất khẩu (Export Administration Regulations – EAR), cùng các tội danh về buôn lậu liên bang (federal smuggling) và rửa tiền (money laundering). Lui có thể đối diện mức án lên tới 20 năm tù cho mỗi tội danh âm mưu hoặc rửa tiền, cùng 10 năm tù cho tội danh buôn lậu, đồng thời DOJ đang xúc tiến thủ tục tịch thu toàn bộ số tiền thu lợi bất chính.
Điểm mù trong quy trình thẩm định tuân thủ của Nvidia
Vụ bắt giữ Greg Lui diễn ra ngay sau khi một nhà quản lý cấp cao của Nvidia tại Đài Loan bị phát hiện liên quan đến đường dây buôn lậu do các cựu nhân viên của Supermicro vận hành. Ở giai đoạn đầu, CEO Nvidia Jensen Huang từng yêu cầu Supermicro chấn chỉnh khâu tuân thủ và tuyên bố không có bằng chứng về việc hàng hóa bị tuồn ra ngoài. Tuy nhiên, khi các vụ bắt giữ liên tiếp xuất hiện, Nvidia chuyển hướng sang hạ thấp vai trò của các lô hàng lậu đối với năng lực công nghệ của Trung Quốc, vốn đang chủ yếu vận hành dựa trên các dòng chip nội địa từ Huawei.
Người phát ngôn của Nvidia khẳng định với Bloomberg rằng tỷ lệ sản phẩm bị chuyển hướng trái phép sang Trung Quốc chỉ chiếm “dưới 0,5%”, xem đây là “giọt nước giữa đại dương năng lực tính toán nội địa mà Trung Quốc đang nắm giữ”. Dẫu vậy, các chuyên gia độc lập nhận định thị trường chợ đen rất khó đo lường và quy mô thực tế có thể lớn hơn nhiều so với những con số công bố.
Dựa trên các cuộc trao đổi với hàng chục chuyên gia tại 5 quốc gia, báo cáo điều tra từ Bloomberg cho thấy giới chức an ninh quốc tế nghi ngờ hàng trăm nghìn chip xử lý AI đang được trao đổi ngầm. Lượng phần cứng này tiếp sức cho các trung tâm dữ liệu (data centers) quy mô nhỏ và thậm chí một số tập đoàn cung cấp dịch vụ đám mây quy mô siêu lớn (hyperscalers) tại Trung Quốc, giúp bù đắp khoảng trống linh kiện mà quốc gia này dự kiến khó có thể tự lực giải quyết trước năm 2030.
Giới chức Mỹ đang thúc giục Nvidia chủ động siết chặt quy trình thẩm định chuyên sâu (due diligence) và gắn cờ cảnh báo các đơn hàng đáng ngờ, nhằm ngăn chip lọt vào tay các doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc như DeepSeek. Một số trường hợp bỏ lọt dấu hiệu bất thường đã được ghi nhận:
- Tại Đài Loan: Nhân viên của Nvidia và Supermicro từng trực tiếp kiểm tra một cơ sở mua chip cao cấp, nhưng số máy chủ này sau đó đã được chuyển tiếp sang Trung Quốc. Dù lực lượng Tuần duyên Đài Loan đã phát hiện bất thường trên vận đơn vận tải (shipping manifests) để thu giữ lô hàng, FBI cho rằng Nvidia lẽ ra phải ngăn chặn từ sớm do mặt bằng cơ sở hoàn toàn không đủ diện tích lắp đặt số lượng máy chủ lớn như vậy.
- Tại Thái Lan: Một trung tâm dữ liệu quy mô nhỏ đã dùng các hợp đồng thuê mặt bằng giả mạo để thu gom số lượng lớn máy chủ tích hợp chip AI, nhưng không bị Nvidia phát hiện kịp thời.
- Hợp tác với Megaspeed: Nvidia tiếp tục duy trì hoạt động thương mại với Megaspeed, đối tác bị chính quyền Mỹ gắn cờ cảnh báo nguy cơ tuồn hàng chục nghìn chip AI vào Trung Quốc. Hãng từ chối bình luận về việc kiểm tra khẩn cấp và khẳng định chỉ dừng giao dịch khi có chỉ thị cấm chính thức.
Thay vì tăng cường thanh tra các đơn đặt hàng ở những quốc gia láng giềng của Trung Quốc, Nvidia đã thiết lập một danh sách trắng nội bộ (internal whitelist) gồm các công ty châu Á được duyệt mua chip AI từ trước. Người phát ngôn của hãng lập luận rằng kế hoạch phát triển của một công ty khởi nghiệp (startup) tại quốc gia thân thiện là cơ hội kinh doanh cho nước Mỹ chứ không phải dấu hiệu đáng ngờ, đồng thời máy chủ Nvidia đóng vai trò là tài sản có thể thế chấp tài chính để huy động vốn.
Rào cản lập pháp và tranh cãi chính trị xung quanh tên gọi công nghệ
Các nỗ lực kiểm soát gắt gao hơn khó có thể sớm thành hình. Áp lực vận động hành lang từ ngành công nghiệp bán dẫn đã khiến một dự luật siết chặt phòng chống buôn lậu bị suy giảm hiệu lực, trong khi CEO Jensen Huang gần đây từ chối lời mời điều trần trước Quốc hội Mỹ. Sức ảnh hưởng ngày càng gia tăng của ông Huang đối với Tổng thống Donald Trump cũng khiến chính quyền thiên về xu hướng nới lỏng kiểm soát, để Nvidia tự giám sát và xử lý chậm chạp các chuyến hàng đáng ngờ.
Cách tiếp cận mềm mỏng này phù hợp với định hướng chung của ông Trump trong cuộc cạnh tranh công nghệ: kiên quyết giành chiến thắng bằng mọi giá và không muốn áp đặt rào cản pháp lý lên các tập đoàn công nghệ trong nước, bất chấp các cuộc thăm dò cử tri ủng hộ việc siết chặt quản lý trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Đáng chú ý, nỗ lực của ông Donald Trump trong việc thay đổi thuật ngữ trí tuệ nhân tạo (artificial intelligence – AI) thành siêu trí tuệ (super intelligence – SI) đang vấp phải nhiều ý kiến trái chiều. Tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, ông Trump giải thích từ “nhân tạo” (artificial) mang lại cảm giác “giả tạo” (fake), đồng thời cho rằng các mô hình công nghệ tiên phong đã vượt xa việc chỉ mô phỏng trí tuệ con người.
Trong văn bản của Bộ Tư pháp Mỹ, Trợ lý Bộ trưởng Tư pháp phụ trách An ninh Quốc gia John A. Eisenberg đã tuyên bố “SI là công nghệ định hình thời đại”. Các nhà lãnh đạo doanh nghiệp như Jensen Huang và Elon Musk cũng bắt đầu sử dụng khái niệm này. Tuy nhiên, chuyên gia Kyle Chan từ Viện Brookings nhận định đây là nỗ lực phóng đại vị thế thống trị của công nghệ Mỹ và lảng tránh các hiểm họa thực tế. Thống đốc bang California Gavin Newsom cũng bác bỏ thuật ngữ SI, xem đây là biểu hiện né tránh giải quyết các nguy cơ an ninh hiện hữu. Phía Bộ Ngoại giao Trung Quốc cũng không đồng tình với cách gọi này, và cả hai quốc gia tiếp tục duy trì thuật ngữ AI trong các khung pháp lý chính thức.
Nguồn: Ars Technica
Liên hệ qua Zalo
